عرضه‌های محدود در بورس‌کالا چگونه سیگنال بورسی می‌سازند؟

عرضه مواد معدنی و صنعتی در بورس کالای ایران اگرچه به‌عنوان ابزاری برای شفاف‌سازی و تنظیم بازار معرفی شده است.

به گزارش صدای بورس، عرضه مواد معدنی و صنعتی در بورس کالای ایران اگرچه به‌عنوان ابزاری برای شفاف‌سازی و تنظیم بازار معرفی شده است، اما به دلیل محدود بودن حجم، پراکندگی زمانی و تمرکز بر چند شرکت خاص، بیش از آنکه ثبات بازار را تضمین کند، به محرکی برای نوسانات کوتاه‌مدت سهام شرکت‌های معدنی و صنعتی تبدیل شده است.

بررسی رفتار قیمتی سهام شرکت‌های معدنی در مقاطع هم‌زمان با عرضه‌های بورسی نشان می‌دهد که بازار سهام پیش از آنکه به متغیرهای بنیادی واکنش نشان دهد، تحت تأثیر سیگنال‌های روانی ناشی از عرضه‌های محدود قرار می‌گیرد. وضعیت عرضه‌ها در بورس کالا، اگرچه از نظر سازمان بورس و بورس کالا برای کنترل رانت و شفافیت طراحی شده است، اما به دلیل مقیاس محدود و پراکندگی عرضه‌ها، فرصت‌های نوسان‌گیری کوتاه‌مدت را برای معامله‌گران فعال ایجاد می‌کند و تحلیلگران را به چالش می‌کشد.

عرضه‌ای که همه‌چیز را حل نکرد
بورس کالای ایران در سال‌های اخیر با هدف ایجاد شفافیت، کشف قیمت واقعی و کاهش رانت، بخش قابل توجهی از محصولات معدنی، صنعتی و پتروشیمی را در بازار فیزیکی عرضه کرده است. برای مثال، در روز چهارشنبه ۲۸ آبان، تالارهای بورس کالا میزبان عرضه یک میلیون و ۲۹۲ هزار و ۶۶۹ تن انواع محصولات صادراتی، صنعتی، معدنی، پتروشیمی و خودرو بودند. در همین روز، تالار صادراتی بیشترین حجم عرضه را داشت و شامل ۴۳۰ هزار و ۴۰ تن سیمان، ۲۰۷ هزار تن کلینکر، ۶۵ هزار تن کنسانتره و گندله سنگ‌آهن، ۳۸ هزار و ۳۹۱ تن قیر و ۸ هزار تن بلوم و بیلت فولادی بود. تالار صنعتی نیز میزبان ۳۲۲ هزار و ۳۵۳ تن محصول شامل ۲۵۰ هزار و ۳۰ تن ورق گرم، ۷۱ هزار و ۸۷۳ تن میلگرد و ۴۵۰ تن مس بود و تالار حراج باز ۱۷۲ هزار و ۱۹۳ تن محصول شامل ۱۶۸ هزار و ۵۰۰ تن خاک روی و ۳ هزار و ۶۹۳ تن مواد شیمیایی را ارائه کرد. تالار پتروشیمی و فرآورده‌های نفتی نیز ۳۵ هزار و ۲۱۹ تن محصول شامل ۲۴ هزار و ۴۲۸ تن مواد شیمیایی، ۴ هزار و ۳۹۱ تن مواد پلیمری، ۳ هزار و ۴۰۰ تن قیر و ۳ هزار تن گوگرد عرضه کرد. تالار فرعی هم ۱۴ هزار و ۴۷۳ تن محصول شامل فولاد، مواد شیمیایی، ضایعات و مقاطع برنجی و تالار خودرو ۱۰ دستگاه بک‌هولودر را ارائه کردند.
با این حجم عرضه گسترده، بورس کالا به نظر می‌رسد نقش محوری در تنظیم بازار و شفاف‌سازی قیمت‌ها ایفا کند، اما بررسی دقیق نشان می‌دهد که عرضه‌ها نسبت به ظرفیت تولید کشور محدود و پراکنده است و هیچ برنامه زمان‌بندی مشخصی برای استمرار عرضه‌ها وجود ندارد. این محدودیت باعث شده بورس کالا به جای مرجع قیمتی پایدار، به محلی برای شکل‌گیری سیگنال‌های مقطعی تبدیل شود که بیشتر بازار سهام را تحریک می‌کند تا بازار فیزیکی را تثبیت کند. برای مثال، در روز یکشنبه ۷ دی ماه، عرضه‌ها به ۲ میلیون و ۶۲۳ هزار و ۷۴۵ تن رسید که تالار سیمان ۹۷۴ هزار و ۵۹۵ تن سیمان روی میز فروش گذاشت و تالار صادراتی ۵۵۳ هزار و ۸۲۳ تن محصول شامل ۳۲۵ هزار و ۵۶۸ تن سیمان، ۱۲۹ هزار و ۸۰۰ تن کلینکر، ۷۰ هزار تن کنسانتره سنگ‌آهن، ۲۸ هزار و ۹۵ تن قیر و ۳۶۰ تن عایق رطوبتی عرضه کرد. تالار حراج باز هم ۵۵۳ هزار و ۵۰ تن محصول شامل ۴۲۷ هزار تن سنگ آهن، ۱۲۰ هزار تن وکیوم باتوم، ۳ هزار و ۵۰ تن مس و ۳ هزار تن مواد شیمیایی ارائه شد و تالار صنعتی ۴۴۰ هزار و ۳۰۰ تن محصول عرضه کرد که شامل ۳۴۳ هزار تن گندله سنگ آهن، ۷۸ هزار تن آهن اسفنجی، ۱۳ هزار تن فولاد، ۵ هزار تن مس و یک هزار و ۳۰۰ تن روی بود. این اعداد نشان می‌دهند که حجم واقعی عرضه‌ها، اگرچه زیاد به نظر می‌رسد، نسبت به ظرفیت تولید کل و نیاز صنایع پایین‌دستی محدود و ناکافی است و همین موضوع باعث می‌شود قیمت‌ها در بورس کالا و بازار سهام تحت تأثیر سیگنال‌های کوتاه‌مدت قرار گیرد.

محدودیت حجم، منشأ عدم قطعیت
زمانی که عرضه‌ها محدود هستند، بازار مصرف‌کننده و سرمایه‌گذار با عدم قطعیت مواجه می‌شود. مصرف‌کننده صنعتی نمی‌داند که عرضه‌ها استمرار خواهند داشت یا تنها مقطعی هستند و سرمایه‌گذار بورسی نیز در تحلیل اثر عرضه‌ها بر سودآوری شرکت‌ها ناچار به حدس و گمان می‌شود. به‌ویژه در بازاری که حساسیت بالایی به اخبار دارد، هر اطلاعیه عرضه بدون پشتوانه تغییر بنیادی، اثر قیمتی قابل توجهی بر سهام شرکت‌های معدنی و صنعتی ایجاد می‌کند. محدودیت حجم عرضه به این معناست که حتی تغییرات کوچک در میزان عرضه، نوسان‌های شدید در قیمت ایجاد می‌کند. برای مثال، عرضه ۱۶۸ هزار و ۵۰۰ تن خاک روی در تالار حراج باز، نسبت به حجم کل تولید شرکت‌ها، مقدار قابل توجهی است و قیمت معامله‌شده آن می‌تواند اثر فوری بر سهام شرکت تولیدکننده داشته باشد. این نوسان‌های کوتاه‌مدت باعث می‌شود تحلیلگران ناچار به تصمیم‌گیری بر اساس داده‌های ناقص و پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت باشند و در نتیجه واکنش بازار از واقعیت اقتصادی شرکت‌ها جلوتر باشد. همزمان، محدودیت عرضه به معامله‌گران حرفه‌ای امکان می‌دهد با ورود و خروج حساب‌شده، موج نوسان‌گیری ایجاد کنند و سود کوتاه‌مدت کسب کنند، در حالی که سرمایه‌گذاران بلندمدت در معرض ریسک هیجانی قرار می‌گیرند و تصمیم‌گیری آن‌ها پیچیده‌تر می‌شود.

پراکندگی زمانی و اثر خبری
ویژگی دیگر عرضه مواد معدنی در بورس کالا، پراکندگی زمانی آن است. عرضه‌ها نه به‌صورت منظم هفتگی یا ماهانه، بلکه در بازه‌های نامشخص انجام می‌شوند. این پراکندگی باعث می‌شود هر اطلاعیه عرضه به یک رویداد خبری مستقل در بازار سهام تبدیل شود و واکنش هیجانی فعالان را به دنبال داشته باشد. به‌عنوان مثال، انتشار خبر عرضه ۳۵ هزار و ۲۱۹ تن مواد شیمیایی و فرآورده‌های نفتی در تالار پتروشیمی، پیش از انجام معامله، موجب شد سرمایه‌گذاران نسبت به سودآوری شرکت‌ها خوش‌بین شوند و فشار خرید بر سهام آن‌ها افزایش یابد، در حالی که اثر واقعی این عرضه بر عملکرد عملیاتی هنوز مشخص نبود. تجربه نشان می‌دهد که حتی تغییرات مقطعی در حجم عرضه‌ها، مانند ۶ هزار و ۲۲۴ تن محصول در تالار فرعی یا ۱۰ دستگاه بک‌هولودر در تالار خودرو، می‌تواند سیگنال‌های روانی ایجاد کند و قیمت سهام را تحت تأثیر قرار دهد. در نتیجه، پراکندگی زمانی عرضه‌ها باعث می‌شود بازار سهام به جای تمرکز بر عملکرد واقعی شرکت، به تغییرات لحظه‌ای واکنش نشان دهد و نوسان‌های هیجانی شکل بگیرد.

رقابت قیمتی و سیگنال‌سازی
در عرضه‌های محدود، رقابت میان خریداران برای خرید محصول تشدید می‌شود و قیمت معامله‌شده افزایش می‌یابد. این افزایش قیمت، در بازار سهام به‌عنوان نشانه‌ای از بهبود سودآوری شرکت تلقی می‌شود، در حالی که ممکن است تنها بازتاب محدودیت و مقطعی بودن عرضه باشد. بررسی معاملات شمش آلومینیوم در بورس کالا نشان می‌دهد که قیمت آن از ابتدای سال ۱۴۰۴ از ۲۹۶ هزار تومان به ۴۲۸ هزار تومان افزایش یافته است. رشد بیش از ۴۵ درصدی قیمت در بورس کالا و افزایش قیمت آزاد آلومینیوم از ۲۷۹ هزار و ۵۰۰ تومان به ۴۲۵ هزار و ۵۰۰ تومان، باعث شد صنایع پایین‌دستی تحت فشار قرار گیرند، در حالی که تولیدکنندگان از رشد قیمت بهره‌مند شدند. این افزایش قیمت به سرعت در بازار سهام بازتاب یافت و سهام شرکت‌های تولیدکننده آلومینیوم به عنوان فرصت نوسان‌گیری مورد توجه قرار گرفت. تحلیلگران نیز افزایش نرخ ارز آزاد از ۹۷,۷۸۰ تومان به ۱۴۱,۹۰۰ تومان را عاملی برای رشد قیمت محصولات داخلی و افزایش درآمد شرکت‌ها تعبیر کردند، در حالی که اثر واقعی این افزایش بر سود عملیاتی شرکت‌ها نیازمند تحلیل دقیق‌تر بود.

تأثیر نرخ ارز بر قیمت محصولات معدنی
یکی از عوامل اصلی اثرگذار بر قیمت محصولات معدنی در بورس کالا، نرخ ارز آزاد است. همان‌طور که داده‌ها نشان می‌دهد، نرخ دلار آزاد از ۹۷,۷۸۰ تومان در تاریخ ۲۷ اسفند ۱۴۰۳ به حدود ۱۴۱,۹۰۰ تومان در تاریخ ۸ دی‌ماه ۱۴۰۴ افزایش یافته است، یعنی رشد تقریبا ۴۵ درصدی که نقش مستقیم بر قیمت محصولات وارداتی و محصولاتی که بخشی از مواد اولیه آن‌ها وارداتی است، داشته است. این افزایش نرخ ارز آزاد باعث شد تا قیمت شمش آلومینیوم در بورس کالا از ۲۹۶ هزار تومان در ابتدای سال به ۴۲۸ هزار تومان برسد، یعنی رشد حدود ۴۵ درصدی قیمت در بازار داخلی. این تغییرات نه تنها صنایع پایین‌دستی را تحت فشار قرار داد، بلکه بر انتظارات سرمایه‌گذاران بورسی نیز تأثیر گذاشت. تحلیلگران و معامله‌گران بازار سهام با مشاهده افزایش قیمت محصولات در بورس کالا، آن را به‌عنوان سیگنالی از افزایش درآمد و سودآوری شرکت‌ها تلقی کردند، حتی اگر اثر واقعی این افزایش بر حاشیه سود خالص شرکت‌ها هنوز روشن نبود. به همین دلیل، بازار سهام نسبت به تغییرات قیمت پایه و نرخ ارز حساس شده و در مقاطعی، نوسانات قیمتی در بورس کالا مستقیماً به نوسانات سهام شرکت‌های معدنی و صنعتی منتقل شد. این موضوع نشان می‌دهد که سیاست‌های قیمت‌گذاری بر اساس دلار آزاد، در کنار محدودیت و پراکندگی عرضه‌ها، موجب شکل‌گیری فرصت‌های نوسان‌گیری کوتاه‌مدت در بازار سهام شده است.

افزایش قیمت شمش آلومینیوم و اثر بر صنایع پایین‌دستی
روند افزایش قیمت شمش آلومینیوم در بورس کالا، نمونه‌ای بارز از تأثیر مستقیم عرضه محدود و نرخ ارز بر بازار سهام و صنایع پایین‌دستی است. بر اساس گزارش باشگاه آلومینیوم، قیمت شمش آلومینیوم از ۲۹۶ هزار تومان در نخستین عرضه سال به ۴۲۸ هزار تومان در دی‌ماه رسیده است، یعنی رشد حدود ۴۵‌درصدی. این افزایش، متاثر از افزایش نرخ دلار آزاد و نوسانات قیمت جهانی آلومینیوم در بورس فلزات لندن بوده است، به طوری که قیمت این فلز در تاریخ ۲۷ اسفندماه با ۲۷۱۵ دلار معامله می‌شد و در مقاطعی حتی تا ۲۳۶۴ دلار کاهش یافت، اما تا ۸ دی‌ماه به ۲۹۱۳ دلار رسید و رشد ۷.۳ درصدی را ثبت کرد. صنایع پایین‌دستی مانند کارخانه‌های تولید سیم و کابل و آلومینیوم‌سازی تحت فشار قرار گرفتند، زیرا افزایش قیمت‌ها باعث شد هزینه خرید مواد اولیه به شدت افزایش یابد، در حالی که نرخ فروش محصولات نهایی در بازار داخلی و صادراتی به صورت مرحله‌ای تعدیل می‌شد. این شرایط باعث شد که سرمایه‌گذاران بازار سهام، با رصد افزایش قیمت‌ها در بورس کالا، نسبت به سهام شرکت‌های آلومینیوم خوش‌بین شوند و موجی از خرید کوتاه‌مدت شکل بگیرد، وضعیتی که به‌وضوح فرصت نوسان‌گیری ایجاد کرد. به بیان دیگر، رشد شدید قیمت شمش آلومینیوم نه تنها سود واقعی تولیدکنندگان را افزایش داد، بلکه اثر روانی آن بر بازار سهام نیز قابل توجه بود و تحلیلگران را به واکنش سریع به تغییرات قیمتی واداشت.

• فاطمه صالحی - خبرنگار

• شماره ۶۲۳ هفته نامه اطلاعات بورس

منبع : صدای بورس