حیاط خلوت دولت و نهادهای قدرت

موضوع خصوصی‌سازی در ایران بر اساس اصل ۴۴ این بود که دولت سبک شود و بار آن کاهش یابد.

موضوع خصوصی‌سازی در ایران بر اساس اصل ۴۴ این بود که دولت سبک شود و بار آن کاهش یابد. با این حال، خصوصی‌سازی به معنای واقعی اتفاق نیفتاد. هدف این بود که تصدیگری دولت کاهش یابد و بخش خصوصی واقعی وارد اقتصاد شود، اما در عمل، خصوصی‌سازی به حیاط خلوت دولت و نهادهای حاکمیتی تبدیل شد.
برخی دارایی‌ها و شرکت‌ها برای افراد عادی توانایی خرید نداشتند. بهترین راهکار این بود که این دارایی‌ها در بورس به سهام‌های کوچک تقسیم شوند و مردم سهام‌ها را خریداری کنند. اما بیشتر واگذاری‌ها به صورت بلوک انجام شد تا درگیری کمتری با سهامدار خرد ایجاد شود. نمونه آن، خصوصی‌سازی سه بانک دولتی مانند بانک ملت، تجارت و صادرات است؛ این بانک‌ها عملاً به قلک دولت تبدیل شدند و تمامی دستورات و تسهیلات دولت را انجام می‌دهند.
در صنایع فولاد، پتروشیمی و پالایشگاه‌ها، بانک‌ها و نهادهای قدرت با نفوذ یا پرداخت مبالغ کم، شرکت‌ها را خریداری کرده یا از اموال خود شرکت‌ها برای پرداخت پیش‌پرداخت استفاده کردند. نمونه‌ها شامل لاستیک دنا، ماشین‌سازی، واگن‌سازی و مجتمع‌های فولادی و پالایشگاهی هستند. در برخی موارد، خریداران فاسد بوده یا برای خود یا واسطه‌ها سود گرفته و بیت‌المال را حیف و میل کرده‌اند. برخی این موارد از طریق دستگاه قضایی پیگیری و بازگردانده شدند. نتیجه آن شد که خصوصی‌سازی به اهل خود واگذار نشد.
اگر اصل ۴۴ به معنای واقعی اجرا می‌شد، دولت سبک می‌شد و بار آن کاهش می‌یافت. امروز مشکل عمده این است که بدنه دولت سنگین است و بار بزرگی بر بودجه تحمیل می‌کند. بخشی از واگذاری‌ها نیز در قالب رد دیون به بانک‌ها و شرکت‌های بزرگ انجام شد، اما چون این بخش‌ها توانایی اداره نداشتند، کارخانه‌ها و شرکت‌ها به ورشکستگی کشانده شدند.
در مجموع، خصوصی‌سازی واقعی اتفاق نیفتاد و بسیاری از دارایی‌ها به نهادهای قدرت مانند ستاد اجرایی فرمان حضرت امام، بنیاد مستضعفان، قرارگاه خاتم و بنیادهای دیگر منتقل شد. این نهادها قدرت و منابع لازم برای ورود داشتند و سهمیه‌های ارزی و بورسی دریافت کردند، اما نه بار دولت کاهش یافت و نه به اشتغال کمک شد. نتیجه این شد که حیاط خلوت دولت شکل گرفت، خصوصی‌سازی واقعی رخ نداد و مشکلات اقتصادی ادامه دارد.

• یوسف کاووسی - کارشناس اقتصادی

• شماره ۶۲۳ هفته نامه اطلاعات بورس

منبع : صدای بورس